De Duiste kunstenaar Günter Demnig legt hier twaalf van de veertien struikelstenen. (Foto: Jeroen Verbueken)
De Duiste kunstenaar Günter Demnig legt hier twaalf van de veertien struikelstenen. (Foto: Jeroen Verbueken) (Fotopersburo Busink ©)

Veertien struikelstenen als tastbare herinneringen

Sliedrecht - Sliedrecht had al 21 struikelstenen, maar daar kwamen er afgelopen maandag 14 bij. Onder veel belangstelling legde de Duitse kunstenaar Günter Demnig bij De Heeren van Slydregt, aan de Rembrandtlaan en tegenover Stationsweg 51 de stenen ter nagedachtenis aan Sliedrechtse inwoners die in de Tweede Wereldoorlog werden verdreven en nooit meer terugkwamen.

Door Yvonne Vogel

Begonnen werd met het eerbetoon voor twee Merwedegijzelaars: Steven Gerrit van der Kreeft en Pieter Harkema. Zij werden 75 jaar geleden slachtoffer van een grote represaillerazzia, de meest ontwrichtende gebeurtenis in de oorlogshistorie van Sliedrecht. Deze Merwederazzia kreeg op 4 mei landelijke aandacht doordat de NOS er een documentaire over maakte, die direct na de dodenherdenking op de Dam werd uitgezonden.
Het verhaal? In april 1944 schoot een lid van de landwacht zomaar een bakker uit Giessendam dood. Als vergelding liet een knokploeg uit Sliedrecht in de nacht van 9 op 10 mei een groep NSB'ers in een hinderlaag lopen, met twee doden aan die kant tot gevolg. Vanaf dat moment waren de spanningen in het dorp groot, ook omdat niemand in het verzet zich kenbaar maakte als dader. De climax volgde in de vorm van de Merwederazzia, waarbij honderden jonge mannen werden opgepakt en als dwangarbeider in kampen terechtkwamen. Het slotstuk vormde daarna het leggen van twaalf stenen aan de Stationsweg.

Voor het Joodse gezin Van Gelderen, de hoofdbewoonster Leentje Nederlof en de latere onderduikers de heer en mevrouw De Raaij – de Jong, moeder en zoon De Goede, de zusters Antoinette en Hester Fles, Hester's schoonzus Martha Kattenburg en Rozette van Aals. Voor Anja van der Starre, zelf kind van een Merwedegijzelaar, blijft het leggen van de struikelstenen een bijzonder moment. "Het herinnert ons eraan dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. Er zijn vandaag verschillende nabestaanden van de Merwedegijzelaars en onderduikers aanwezig. Het verdriet over wat familieleden is overkomen in de oorlog, kan generaties lang doorgaan. Doordat er nu een tastbare herinnering is, kan dat voor sommigen helend werken. Een vader, oma of opa krijgt door dit gebaar letterlijk en figuurlijk een plekje. Welk verhaal mij persoonlijk het meeste is bijgebleven? Leed is niet te vergelijken, maar het verhaal van Leentje Nederlof maakte bijvoorbeeld zeer veel indruk. Zij gaf mensen een onderduikadres, maar is verraden. Medemenselijkheid heeft ze met de dood moeten bekopen. Dat is en blijft ontzettend wrang."

Dus zijn struikelstenen het minste wat de samenleving nu kan doen, vond ook burgemeester Bram van Hemmen. Hij droeg een gedicht voor van Louise Broeckhuysen: "Noem de namen. Fluister, schreeuw, al luistert bijna niemand meer. De velden blijven volgekruist tot aan de horizon; onder dezelfde noemer één voor één verwoord. Wie noemt de naamlozen? Na veertig, vijftig, zestig jaar nog altijd geen bericht, geen landkaart uit te vaardigen met tekens bij de kuilen, geen handvol eigen grond waarin zij zijn bewaard. Het boek blijft open. Fluister, schreeuw en luister naar de stilte waarin alle namen zijn gehoord." Daarnaast refereerde hij aan een Joods gezegde. "De mens kan twee keer sterven. De eerste keer bij de dood en een tweede keer wanneer iemands naam is vergeten." Doordat deze op de stenen staan, gaat dat laatste in ieder geval niet gebeuren.

Meer berichten